Otyłość - poradnik dla pacjenta
Choroba otyłościowa – przyczyny, konsekwencje i skuteczne leczenie
Otyłość to przewlekła, nawracająca choroba o złożonym podłożu biologicznym, środowiskowym i psychologicznym. Nie jest wyłącznie efektem „braku silnej woli”, lecz wymaga kompleksowego podejścia terapeutycznego.
Jak ocenić masę ciała? Wskaźnik BMI
Najczęściej stosowanym narzędziem jest wskaźnik BMI (Body Mass Index). Oblicza się go dzieląc masę ciała (kg) przez wzrost (m) podniesiony do kwadratu.
- poniżej 18,5 – niedowaga
- 18,5–24,9 – masa ciała prawidłowa
- 25,0–29,9 – nadwaga
- 30,0–34,9 – otyłość I stopnia
- 35,0–39,9 – otyłość II stopnia
- ≥ 40 – otyłość III stopnia
Typy otyłości – znaczenie lokalizacji tkanki tłuszczowej
Szczególnie niebezpieczna jest otyłość brzuszna, czyli nagromadzenie tkanki tłuszczowej w obrębie jamy brzusznej. Może występować nawet przy prawidłowym BMI.
- Kobiety: >0,85 – typ brzuszny („jabłko”), ≤0,85 – typ pośladkowo-udowy („gruszka”)
- Mężczyźni: >0,9 – typ brzuszny, ≤0,9 – typ pośladkowo-udowy
Obwód talii ≥80 cm u kobiet i ≥94 cm u mężczyzn wskazuje na otyłość brzuszną (IDF).
Co sprzyja rozwojowi otyłości
- niska aktywność fizyczna
- nadmierne spożycie wysoko przetworzonej żywności
- przewlekły stres
- niedobór snu
- zaburzenia hormonalne i genetyczne
- zaburzenia odżywiania (np. kompulsywne objadanie się)
- obniżony nastrój i trudności emocjonalne
Do jakich powikłań może prowadzić otyłość
- stan przedcukrzycowy i cukrzyca typu 2
- nadciśnienie tętnicze, miażdżyca, choroby sercowo-naczyniowe
- przewlekła choroba nerek
- stłuszczeniowa choroba wątroby
- bezdech senny
- zwyrodnienia stawów
- zaburzenia hormonalne (PCOS, hipogonadyzm)
- wybrane nowotwory (jelita grubego, piersi, endometrium)
- depresja i zaburzenia nastroju
Kompleksowe leczenie otyłości
1. Postępowanie żywieniowe
- 4–5 regularnych posiłków dziennie
- unikanie podjadania
- produkty pełnoziarniste
- więcej warzyw niż owoców
- ograniczenie cukru i słodzonych napojów
- ograniczenie soli (do 5 g/dzień)
- zdrowe tłuszcze roślinne (oliwa, olej rzepakowy)
- ryby 2 razy w tygodniu
- ograniczenie żywności wysokoprzetworzonej
- ograniczenie alkoholu
2. Aktywność fizyczna
- 150–300 minut/tydzień umiarkowanej intensywności lub 75–150 minut intensywnej
- marsz, nordic walking, jazda na rowerze, pływanie, aqua aerobik
- trening oporowy minimum 2 razy w tygodniu
- stopniowe zwiększanie intensywności
3. Wsparcie psychologiczne
Pomaga zrozumieć mechanizmy sięgania po jedzenie, odróżnić głód fizjologiczny od emocjonalnego, budować motywację i poprawić relację z ciałem.
Głód fizyczny
- narasta stopniowo
- dotyczy różnych produktów
- ustępuje po posiłku
- nie wywołuje poczucia winy
Głód emocjonalny
- pojawia się nagle
- dotyczy konkretnych produktów (słodycze, tłuszcze)
- nie reaguje na sygnał sytości
- często wywołuje wyrzuty sumienia
4. Farmakoterapia i leczenie operacyjne
W razie potrzeby stosuje się leczenie farmakologiczne lub chirurgię bariatryczną, gdy inne metody nie przynoszą efektów, a ryzyko powikłań jest wysokie.
Podsumowanie
- zdrowe odżywianie
- regularna aktywność fizyczna
- wsparcie psychologiczne
- opieka medyczna
Celem terapii nie jest chwilowa utrata kilogramów, lecz poprawa zdrowia metabolicznego, samopoczucia i jakości życia.
Opracowano na podstawie wytycznych:Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości.









